De relativiteit van een prijsopbouw
Een prijsopbouw van een Oxfam Fairtradeproduct publiceren is een moeilijke evenwichtsoefening.
Ten eerste zijn prijsopbouwen erg tijdsgebonden. 'De' marktprijs van een product bestaat niet en schommelt continu.
Ten tweede moet je rekening houden met alle stappen bij productie, transport en verkoop. Zeker bij samengestelde producten zoals chocolade of koekjes weegt die kostprijs zwaar door en is een prijsopbouw zeer ingewikkeld om maken.
Ten derde is het belangrijk om de impact van fair trade niet enkel te meten aan de hand van de prijs alleen. Want fair trade is zoveel meer dan alleen een eerlijke prijs...
Wereldmarktprijs
De prijs van heel veel grondstoffen en landbouwgewassen is marktgebonden.
Iedere grondstof en elk gewas heeft zijn eigen prijszetters.
- De Argentijnen bepalen in sterke mate de honingprijs in de wereld.
- De Duitse importeurs zetten de prijs voor bananen in Europa.
- De veiling van Kruishoutem legt de prijs van een Belgisch ei vast.
- De beurs van Moshi die van koffie in Tanzania.
Dé wereldmarktprijs bestaat dus niet. Er zijn prijsverschillen al naargelang het land, de regio, de dag van het jaar en de kwaliteit van het product.
Fairtrademinimumprijs
Ook FLO (de wereldwijde koepel van nationale keurmerkorganisaties zoals Max Havelaar in België) houdt rekening met deze verschillen en hanteert voor de meeste productsoorten meerdere fairtrademinimumprijzen. Beschouw deze prijzen als richtprijzen: minder betaalt fair trade niet.
Eerlijke handel betaalt de fairtrademinimumprijs aan de producentorganisatie met wie ze samenwerkt. Hoeveel de organisatie aan de aangesloten producenten betaalt, is geen eenduidig verhaal.
Bij Oromia, een koepel van meer dan honderd koffiecoöperaties in Ethiopië, gaat 30 procent van de prijs naar de koepel (voor de onkosten van transport, verwerking en andere dienstverlening) en 70 procent naar de aangesloten coöperaties. Elke coöperatie houdt hiervan 30 procent voor zich en stort 70 procent door aan de boeren. Maar Apicoop, een honingcoöperatie in Chili, stort 90 procent rechtstreeks aan de imkers
Wat gaat naar het Zuiden?
Oxfam Fairtrade betaalt zowat één derde van haar omzet effectief aan het Zuiden. Dat aandeel verschilt per productsoort: voor koffie is het ongeveer de helft, voor sapconcentraat ‘maar’ een kwart.
De ambitie van fair trade is dat een zo groot mogelijk bedrag naar de producenten in het Zuiden gaat en dat een maximale toegevoegde waarde in het Zuiden blijft. Meer verwerking door de producenten verhoogt de marktwaarde van het product en creëert werkgelegenheid.
Helaas is verwerking in het Zuiden niet altijd mogelijk of wenselijk. Soms is ze onmogelijk omdat de infrastructuur ontbreekt, en er geen kennis of geld is om de infrastructuur uit te bouwen.
In andere gevallen is ze niet wenselijk. De meeste koffie bijvoorbeeld is een melange van bonen van verschillende herkomst. Door de koffie in het Noorden te mengen en te branden kan je beter inspelen op de (smaak)wensen van de consument. Voor de sapfabrikant in het Noorden is werken met concentraat in plaats van verse citrus niet alleen veel goedkoper maar ook interessanter om kwaliteits- en logistieke redenen.
Wat kost het product in het Noorden?
Fair trade is een marktgebeuren. Verschillende schakels in de productieketen zijn nodig om een product bij de consument te krijgen.
Er zijn kosten voor verwerking, verpakking, transport, douane, verzekering en opslag. Daarnaast betalen de producenten een bijdrage voor het fairtradelabel (FLO) en eventueel een biocertificaat.
Ook voor Oxfam Fairtrade en Oxfam-Wereldwinkels kost koken geld: er is een noodzakelijke werkingsmarge voor Oxfam Fairtrade en voor de Wereldwinkels. Wat geldt voor de ‘eerlijke prijs’ geldt voor de samenstelling en de grootte van dit kostenplaatje: het verschilt van product tot product.
Dit alles maakt een eenduidige prijsopbouw zeer moeilijk.
Elke prijsopbouw is immers een momentopname van een bepaald product van een bepaalde kwaliteit.
Fair trade is veel meer dan alleen een eerlijke prijs
- Bovenop de ‘eerlijke prijs’ betaalt fair trade een premie aan de producentengroep.
- Door de ondersteuning van fair trade kunnen de producenten hun ontwikkeling in eigen handen nemen.
- Fair trade heeft oog voor mens- en milieuvriendelijke productie.
- Fair trade creëert een groter draagvlak door sensibilisering en economische en politieke beleidsbeïnvloeding.