De prijs van een goede fairtradewijn
Fairtradewijn betekent zelfs in ‘goedboerende’ landen als Chili een onmisbare steunpilaar voor de onafhankelijke wijnboeren, die alleen kunnen overleven door zich te verenigen in coöperaties of associaties. Maar het succes van de fairtradewijn heeft ook een keerzijde: de wijncoöperaties dreigen té afhankelijk te worden van de export richting wereldwinkels. Het wijnmagazine Vino had een gesprek met Leo Ghysels van de producentendienst van Oxfam-Wereldwinkels.
Als we de wijncijfers van Oxfam-Wereldwinkels/ Oxfam Fairtrade bekijken, dan is de rekening snel gemaakt: bijna 90 procent komt uit Chili, iets meer dan 10 procent komt uit Zuid-Afrika. Argentinië staat nog in de kinderschoenen. Dat zal sommigen verbazen. Chili, is dat niet het welvarendste land van Zuid-Amerika? Heeft dat dan nog steun van fair trade nodig?
“Sociale prijs”
Wanneer zelfstandige wijnboeren hun druiven verkopen aan de multinationals, kunnen ze juist overleven. Maar hun kinderen laten verder studeren is er niet bij. Ziekteverzekering? Uitgesloten. Door de samenwerking met een coöperatie die beantwoordt aan de fairtraderegels, krijgen ze een eerlijke, lees hogere, prijs voor hun druiven en maakt Oxfam Fairtrade ook nog 10 dollarcent per liter over aan een sociaal fonds. In het geval van het Chileense Vinos Lautaro in het wijnbouwersdorp Sagrada Familia (dat zowel de Lautaro- als Otoño-wijnen produceert) zit er elk jaar meer dan 50.000 dollar in de spaarpot.
Daardoor kunnen de 18 wijnbouwfamilies nu samen 16 kinderen naar de middelbare en hogeschool sturen, en wordt er geld opzij gezet voor ziekteverzekering en pensioen. Maar voor die fairtradepremie wil
men ook iets terug: een hogere wijnkwaliteit. “Belangrijk voor hun marktpotentieel”, licht Leo Ghysels toe.
Vanachter de poncho
Gelukkig voor deze coöperatie en vele andere is wijn een succesproduct bij Oxfam Fairtrade. In 2008 werd er meer dan 1,3 miljoen liter geïmporteerd en verkocht. Oxfam Fairtrade is een belangrijke speler op de Belgische wijnmarkt geworden: het is nu de tweede grootste importeur van Chileense wijn. En zeggen dat er een tijd is geweest dat de wijnen in de wereldwinkels ergens in een hoekje verscholen lagen achter de poncho’s.
Maar ze werden belangrijker. Méér: ze werden een drijvende kracht achter de klantenbinding. Je hebt niet elke week een nieuwe poncho nodig. Met wijn ligt dat anders, net als met andere levensmiddelen.
Wie graag een bepaalde wijn drinkt, staat er elke week opnieuw. Heel belangrijk voor een wereldwinkel. “Intussen hebben de wijnen al een ietsie pietsie belangrijker schapplaats veroverd. Mag ook wel, want ze maken nu 20 procent uit van de totale voedingomzet”, zegt Leo Ghysels.
Lessen uit Los Robles
De onlangs door Concha y Toro overgenomen coöperatie Los Robles was niet zomaar een meeloper in de wijnscène van de wereldwinkels, getuige het lijstje van de vijf belangrijkste leveranciers. Hoe zal men het verlies van Los Robles opvangen?
“Er zijn nieuwe contacten”, zegt Leo Ghysels. “Om te beginnen zullen er meer producten komen van het Consorcio Vinicola de Chile, huidige nummer 3 bij de leveranciers, want we zijn heel tevreden van de geleverde kwaliteit. En we voeren ook steeds meer schuimwijn en een zoete wijn in van de wijnbouwersgroep Renacer de los Perales.
Ik verwacht ook veel van de Argentijnse leverancier La Riojana, die een prachtige malbec en torrontés in huis heeft.”
Vallen er lessen te trekken uit de teloorgang van Los Robles? Leo Ghysels: “Alvast één les: dat de coöperaties niet te snel moeten denken dat ze hun schaapjes op het droge hebben wanneer ze wijn kunnen leveren aan Oxfam Fairtrade. Ze moeten er op toezien dat ze rendabel blijven werken en aantrekkelijk zijn voor andere afnemers. Er wordt aan gedacht om in de toekomst nooit meer
af te nemen dan een bepaald percentage van de productie van één leverancier, zodat hij wel gedwongen is om rekening te blijven houden met de marktomstandigheden.”
“Zuid-Afrika is anders”
Oxfam wil meer betekenen in Azië en Afrika en iets minder in Latijns-Amerika. Maar die switch is niet evident. Een ander wijnproducerend land waar op het eerste zicht de Oxfamfilosofie makkelijk kan worden geïmplementeerd, is Zuid-Afrika. “Maar de situatie is daar anders”, valt Leo Ghysels meteen in. “In Zuid-Afrika richten we ons uitsluitend op de gekleurde bevolking. Maar er zijn amper kleurlingen die eigenaar of pachter zijn van een wijngaard. Daarom werken we met blanke wijnbedrijven die het Black Economic Empowerment-programma onderschrijven.
Als zo’n bedrijf zich verbindt om onze regels na te leven, dan willen we hun wijn wel afnemen. Op die manier krijgen we toch de garantie dat er redelijke lonen worden uitbetaald en dat er een graad van
ziekteverzekering, opvang en scholing voor de gezinnen is.” Zo vinden we nu een Bio Pinotage en een Bio Shiraz Nelson van Stellar Organics en de Chenin Blanc van Koopmanskloof in de wereldwinkels.
Sprong naar hogere klasse
We herinneren ons nog de voorstelling van de Otoño ‘Pablo Neruda’ in 2004, een premium-wijn die gelanceerd werd tegen 5,99 euro, een ongezien hoge prijs voor de wereldwinkels. De wijn werd geproduceerd als een soort herdenking van de bekende Chileense dichter, politicus en Nobelprijswinnaar.
Bij de lancering van de Otoño was men ongerust. Zal het Oxfampubliek openstaan voor duurdere wijnen? Dat leek ons een vreemde vraag, want tenslotte wil men toch een centje toesteken voor het goede doel? Maar het werd een succes, mede door de kwaliteit van de wijn. Tegenwoordig staat de Otoño voor liefst 8,6 procent van de wijninkomsten. “Inderdaad een succes”, zegt Leo Ghysels, “alleen spijtig dat Vinos Lautaro geen eigen kelders heeft om de wijn zelf te vinifiëren, want dan zouden ze waarschijnlijk in staat zijn om een nog frissere witte wijn te produceren.”
Tenslotte een lekkere noot om af te sluiten: de Gran Descabezado Reserva Carménère van het Consorcio Vinicola is een prachtwijn.
Lekker diep, complex, zonder overdreven eik of eucalyptustoets. Maar ook weer een stapje duurder: 7,35 euro. Leo Ghysels: “Weet je wie ons op het spoor bracht van die wijn? Een pastoor uit Stabroek, Maarten Koch! Een tijdje geleden waren de wijnen van het Consorcio enkel te vinden in een kleine superette net over de Nederlandse grens. De Consorcio maakt echt prachtige wijnen en we verwachten er nog heel veel van!”
Dirk Rodriguez
Vino magazine 38 (maart-april 2009)